Ikkilamchi uy-joyga ipoteka: bank kvartirada nimani tekshiradi

Xaridor ipotekaga dastlabki ma’qullash oldi, ikkilamchi bozordan kvartira topdi, sotuvchi bilan narx bo‘yicha kelishdi - va ikki haftadan keyin bank rad etadi. Xaridorni emas, kvartirani. Bunday voqealar o‘ylagandan ko‘ra tez-tez uchraydi va deyarli har doim ularni oldindan bashorat qilish mumkin edi. Bank garovga oladigan kvartirada nimani tekshirishini, bitimlar odatda qayerda qoqilishini va xaridor vaqt va pul sarflashidan oldin rieltor nima qila olishini ko‘rib chiqamiz.
Nega bank kvartiraga qarz oluvchiga qaraganday qattiq qaraydi
Bank uchun ipoteka kvartirasi mijozning shunchaki xaridi emas, balki garov. Agar qarz oluvchi to‘lashni to‘xtatsa, bank bu kvartirani qonuniy ravishda olib, sotish imkoniga ega bo‘lishi kerak. Butun tekshiruv mantig‘i shundan kelib chiqadi: kvartiraning tushunarli mulkdori, toza tarixi, ziddiyatsiz hujjatlari va kreditni qoplaydigan bozor qiymati bo‘lishi kerak. Bu shartlardan hech bo‘lmaganda birini shubha ostiga qo‘yadigan har qanday narsa rad javobiga yoki uzoq yozishmaga aylanadi.
Muhimi, obyektga talablar turli bank va dasturlarda farq qiladi: bitta kvartira bir bankda o‘tib, boshqasida qotib qolishi mumkin. Shuning uchun quyidagilar to‘liq ro‘yxat emas, balki odatiy savollar xaritasi. Hujjatlar va shartlarning aniq ro‘yxatini har doim tanlangan bankda murojaat kuni aniqlang. Ipoteka dasturlarining umumiy manzarasini O‘zbekistondagi ipoteka haqidagi maqolada ko‘rib chiqqanmiz.
Hujjatlar: bank obyekt bo‘yicha nimani so‘raydi
Bank birinchi navbatda qog‘ozlar bilan ishlaydi. Ular orqali mulkdor kimligini, u kvartiraga qanday asosda egalik qilishini va bitimga cheklovlar bor-yo‘qligini aniqlaydi. Rad javoblarining katta qismi aynan shu yerda tug‘iladi va bunday muammolarning ko‘pchiligini ko‘rsatuvdan oldin ham ko‘rish mumkin.
Jadval yon tomonga suriladi
| Hujjat | Bank nimani tekshiradi | Muammo odatda qayerda |
|---|---|---|
| Huquq belgilovchi hujjat | Bank nimani tekshiradiMulk asosi: oldi-sotdi, hadya shartnomasi, meros, xususiylashtirish | Muammo odatda qayerdaO‘tishlar zanjiriYaqinda bo‘lgan meros yoki hadya - savollar ko‘proq |
| Kadastr ma’lumotlari | Bank nimani tekshiradiManzil, maydon, reja va ro‘yxatdan o‘tgan mulkdor | Muammo odatda qayerdaNomuvofiqliklarMaydon yoki reja haqiqatga mos kelmaydi |
| Cheklovlar haqida ma’lumot | Bank nimani tekshiradiTaqiq, hibsga olish yoki amaldagi garov yo‘qmi | Muammo odatda qayerdaEski garovSotuvchining krediti yopilmagan yoki garov olib tashlanmagan |
| Turmush o‘rtog‘ining roziligi | Bank nimani tekshiradiKvartira nikohda orttirilgan bo‘lsa - ikkinchi turmush o‘rtog‘ining sotishga roziligi | Muammo odatda qayerdaAjrashish, aloqa yo‘qRozilik olish qiyin, bitim to‘xtaydi |
| Ro‘yxatdagilar haqida ma’lumot | Bank nimani tekshiradiKvartirada kim ro‘yxatda turibdi va bitimdan oldin yoki keyin chiqadimi | Muammo odatda qayerdaVoyaga yetmaganlarQo‘shimcha ruxsatlar va vaqt kerak |
Ro‘yxat shartli: paket tarkibi bank, dastur va kvartira tarixiga bog‘liq. Xaridor zakalat berishidan oldin uni bank bilan solishtiring.
Ipotekali xaridorga birinchi ko‘rsatuvdan oldin sotuvchidan shu hujjatlarni so‘ragan rieltor hammaga haftalarni tejaydi. Agar jadvaldagi biror narsa shubha uyg‘otsa, bu tafsilotlarni bank paketni izohlar bilan qaytarganidan keyin emas, darhol aniqlash uchun sabab. Sotuvchi qaysi hujjatlarni oldindan yig‘ishi kerakligi sotish uchun hujjatlar haqidagi alohida maqolada bor.

Baholash: nega baholovchi raqami shartnomadagi narxdan muhimroq
Bank kreditni xaridor va sotuvchi kelishgan narxdan emas, baholovchi tasdiqlagan qiymatdan beradi. Agar baho bitim narxidan past bo‘lsa, bank kredit ulushini kichikroq summadan hisoblaydi va farqni xaridor o‘z pulidan yopishiga to‘g‘ri keladi. Minimal boshlang‘ich badalga umid qilgan xaridor uchun bu ko‘pincha bitimning oxiri degani.
Baholovchi qiyoslanadigan kvartiralarga tayanadi, shuning uchun juda oshirilgan narx deyarli har doim shu bosqichda yuzaga chiqadi. Xavfni kamaytirishning oddiy usuli - obyekt narxini bozor bilan oldindan solishtirish: tumandagi o‘xshash kvartiralar kvadrat metr narxi medianasi bilan va ular qancha vaqtdan beri sotilayotgani bilan. Shahar mo‘ljali quyidagicha:
Shahar medianasi - faqat boshlang‘ich nuqta: aniq kvartira uchun tuman, xonalar soni va maydon bo‘yicha kesim kerak. Qiyoslanadigan obyektlar bo‘yicha mo‘ljal e’lon narxi bozordan qanchalik og‘ishini bank baholovchisi kvartiraga kelishidan oldin ko‘rsatadi.
Kvartira holati va qayta rejalash
Baholovchi faqat qiymatni hisoblamaydi, balki kvartirani ko‘zdan ham kechiradi. Uni ko‘rganlari hujjatlarda yozilganiga mos keladimi va kvartirada garov sifatidagi qiymatini pasaytiradigan narsa yo‘qmi - shu qiziqtiradi.
- Qonuniylashtirilmagan qayta rejalash: buzilgan devorlar, birlashtirilgan oshxona va xona, ko‘chirilgan ho‘l zonalar.
- Haqiqiy maydon hujjatlardagidan farq qiladi - masalan, qo‘shib olingan balkon tufayli.
- Uy yoki kvartiraning avariya holati yoki juda eskirganligi.
- Uy turi nazarda tutadigan asosiy kommunikatsiyalar yo‘qligi.
Qayta rejalash - Toshkent ikkilamchi bozoridagi shu muammolarning eng ko‘p uchraydigani. Sotuvchi yillar davomida birlashtirilgan oshxona bilan yashagan va buni kamchilik deb hisoblamaydi, bank uchun esa bu hujjatlar va haqiqat o‘rtasidagi nomuvofiqlik. Yechimlar turlicha - bitimdan oldin qayta rejalashni qonuniylashtirish, dastlabki rejani qaytarish, boshqa bank yoki dasturni tanlash - lekin hammasi vaqt talab qiladi va bu haqda zakalatdan oldin bilish kerak.
Kvartiradagi odamlar: mulkdorlar, turmush o‘rtoqlar, ro‘yxatdagilar
Bank uchun bitimdan keyin kvartirada garovni tasarruf etishiga xalaqit beradigan huquqli odamlar qolmasligi muhim. Shuning uchun kvartiraga kim egalik qilishi va unda kim ro‘yxatda turishi haqidagi savollar deyarli har doim beriladi.
- Barcha mulkdorlar bitimda shaxsan yoki ishonchnoma bo‘yicha vakil orqali qatnashishi kerak.
- Agar kvartira nikohda sotib olingan bo‘lsa, odatda ikkinchi turmush o‘rtog‘ining roziligi kerak.
- Ro‘yxatdagilar kelishilgan muddatda chiqib ketishi kerak - buni shartnomada mustahkamlash arziydi.
- Agar mulkdorlar yoki ro‘yxatdagilar orasida voyaga yetmaganlar bo‘lsa, jarayon sezilarli murakkablashadi.
Bu savollarning barchasini rieltor sotuvchiga birinchi uchrashuvdayoq berishi mumkin. Agar javoblar noqulay bo‘lsa, ipotekali xaridorga bu kvartira boshqalardan ko‘ra ko‘proq vaqt talab qilishini halol aytgan ma’qul.
Ikkilamchi bozordagi ipoteka bitimi yo‘nalishi
Qadamlar ketma-ketligi turli banklarda o‘xshash. Asosiysi - tartibni chalkashtirmaslik: obyektni xaridor zakalat berganidan keyin emas, oldin tekshirish.
Ikkilamchi bozordagi ipoteka bitimi
Odatiy ketma-ketlik, muddatlarsiz
Dastlabki ma’qullashQidiruvdan oldin
Bank qarz oluvchini baholaydi va limitni aytadi - obyekt shunga qarab qidiriladi.
Kvartira tanlashQidiruv
Rieltor sotuvchidan hujjatlar, ro‘yxatdagilar va qayta rejalash haqida oldindan so‘raydi.
Obyekt bo‘yicha paketNarx kelishilgandan keyin
Huquq belgilovchi hujjatlar, kadastr, ma’lumotnomalar - tekshiruv uchun bankka.
BaholashParallel
Baholovchi kvartirani ko‘zdan kechiradi va bank uchun hisobot tayyorlaydi.
Obyektni ma’qullashTekshiruvdan keyin
Bank kvartirani garovga qabul qilishini tasdiqlaydi va kredit summasini aytadi.
Bitim va ro‘yxatdan o‘tkazishMarra
Shartnoma, huquq va garovni ro‘yxatdan o‘tkazish, bank sxemasi bo‘yicha sotuvchi bilan hisob-kitob.
Zakalatni qanday rasmiylashtirish va bitim bank aybi bilan buzilsa nima bo‘lishi haqida zakalat haqidagi maqolada yozganmiz. Ipoteka bitimi uchun zakalat kelishuvida bank obyektni ma’qullamasa nima bo‘lishini alohida yozib qo‘yish foydali.
Bank rad etmasligi uchun rieltor nima qiladi
Ipotekali xaridor faqat kvartirani emas, uni bank orqali olib o‘tadigan rieltorni ham tanlaydi. Bu yerda rieltorning qiymati - oldindan ko‘ra bilishda: u muammoni bankdan oldin ko‘radi.
- Ko‘rsatuvdan oldin sotuvchidan hujjatlar, nikoh, ro‘yxatdagilar va qayta rejalash haqida so‘raydi.
- Baho kelishilgan summadan past chiqmasligi uchun narxni bozor bilan solishtiradi.
- Obyekt bo‘yicha paketni yig‘ishga yordam beradi va bank savollariga eslatmalarni kutmasdan javob beradi.
- Sotuvchi, bank va xaridor muddatlarini muvofiqlashtiradi: ro‘yxatdan chiqish, ro‘yxatga olish, hisob-kitob.
Oxirgi bandni xotira va yozishmada emas, bosqichlar va eslatmalar bilan bitim kartochkasida yuritish qulayroq. Shunda bitim qaysi qadamda ekani, kim nimani kutayotgani va keyingi sana qaysi ekani ko‘rinadi.
Jonli raqam - Titul ko‘zgusidagi sotuvdagi kvartiralar bo‘yicha m² taklif narxi medianasi; bu bitim emas, e’lon narxlari. Hujjatlar va tekshiruvlar ro‘yxati to‘liq emas, odatiy: aniq bank shartlarini bankning o‘zida aniqlang.


